Suiker Reset

Iemand vroeg om mijn mening. Deze persoon sloeg al geruime tijd het ontbijt over, voelde zich daar aanvankelijk goed bij en was als bonus een paar kilo lichaamsvet verloren. Tot hij zich op een ochtend bij een sportieve activiteit licht in het hoofd voelde en een soort wegtrekker kreeg. Een goed bedoelende vriendin gaf daarop het advies om vooral wat te eten direct na het ontwaken. Want die wegtrekker werd vast door het niet-eten veroorzaakt. Zo gezegd; zo gedaan en vanaf dat moment werd er weer vroeg in de ochtend ontbeten met een paar boterhammen. Mij werd gevraagd of ik toch ook niet dacht dat dat misschien beter was. 

“Maar ik eet helemaal geen suiker.”

Voorzichtig opperde ik dat die wegtrekker (en lage bloedsuikerspiegel) misschien het gevolg was van een verhoogde bloedsuikerspiegel de avond ervoor. Daarop kreeg ik het antwoord wat vaak wordt gegeven: “Ik eet helemaal geen suiker. Koek, snoep, ijs; dat is aan mij helemaal niet besteed”. En dit is precies de denkfout die velen maken. Suiker wordt vaak nog gezien als de witte kristalsuiker waarvan men weet dat het in gebak of snoep zit. Vervolgens wordt er van alles gegeten en gedronken waar verborgen suikers in zitten. Want hoewel koekjes, snoep en desserts voor de hand liggen, voor de meesten komt het grootste deel van hun suikerinname uit voeding waarvan men niet beseft dat het suiker bevat. Het probleem zit m niet in die ene verjaardagstaart of dat ijsje op een zomerse dag. Het probleem, voor je gezondheid, zit ‘m in alle verborgen suikers die een vast onderdeel zijn van onze dagelijkse voeding.

Gezond Imago

Sommige voedingsmiddelen hebben een gezond of natuurlijk imago maar zijn dat totaal niet. Voedselproducenten hebben een hele mooie tactiek om iets in de markt te zetten op een manier waarop het lijkt dat ze goed voor je zijn. Vetvrij of glutenvrij zijn daar mooi voorbeelden van. Het lijkt gezond(er) door iets wat er niet in zit zoals vet of gluten. Maar de verandering in smaak wordt bijna altijd gecompenseerd door toevoeging van meer suiker. En dat wordt er uiteraard niet bij vermeld. Als je iets koopt waar een etiket op zit; lees het etiket! Er zijn talloze woorden die duiden op toegevoegde suikers zoals sucrose, dextrose, maltose, glucosestroop en bruine rijstsiroop. Maar ook zoetstoffen zijn verraderlijk. Dat lijkt leuk doordat een product minder calorieën bevat; maar je lijf reageert hetzelfde op zoetstof als op suiker; namelijk door je bloedsuikerspiegel omhoog te jagen en insuline te produceren. Granen en graanproducten? De meesten zitten boordevol suiker. Gedroogd fruit, zoals dadels, vijgen en rozijnen? Ook een bron waarvan veel mensen zich niet realiseren hoeveel suiker die bevatten. Zelfs salades uit de supermarkt zitten er vol mee. Muesli, muesli repen, ‘gezonde’ koeken; allemaal suikerbommetjes. Soepen, pastasauzen, barbecue sauzen; saladedressings….. zelfs dingen als frites en sushirijst, waarvan je nooit verwacht dat ze suiker bevatten. En vergeet vooral de drankjes niet; fruitsap, yoghurtdrankjes, frisdrank, alcohol, allemaal veel suikers. Ik heb het al zo vaak meegemaakt dat iemand  dagelijks wijn of bier drinkt en tegelijk beweert (en daar ook van overtuigd is) dat zijn of haar voeding geen suikers bevat . Suiker in drank is waarschijnlijk voor veel mensen, zonder dat ze het weten, de grootste boosdoener voor zowel hun gewicht als gezondheid. Een glas rode wijn bevat al één klontje suiker; een glas witte wijn anderhalf. Vitaminewater; ook een instinker; 7 klontjes. Liever wat meer energie? Wat dacht je van een Red Bull met 8 klontjes of een klassieke cola met 10 klontjes. Mijn advies; drink met mate! Niet alleen alcohol maar ook andere drankjes waarvan je soms niet in de gaten hebt hoeveel suiker je drinkt. En zoals gezegd; light drankjes zijn niet de oplossing. Je lichaam is niet om de tuin te leiden met lege calorieën.

Afkicken van je suikergewoonte?

Suiker is de geprefereerde vorm van energie van het lichaam en de belangrijkste vorm van energie die de bloed-hersenbarrière passeert. (De andere is ketonen.) Wanneer we suiker eten, geven onze hersenen chemische beloningen af, zoals de neurotransmitter dopamine. Dat is de reden waarom mensen soms het gevoel hebben dat ze verslaafd zijn aan suiker. Dat kan het heel moeilijk maken om minder suiker te gebruiken. Ik ken meerdere mensen die afkickverschijnselen krijgen wanneer ze dat doen. De eerste stap is om je bewust je worden van je suikerinname. Houdt eens een aantal dagen in een voedingsapp bij wat je eet en drinkt en kijkt naar de suikers in je dagelijkse voeding. Voor veel mensen is het tijdelijk bijhouden van een voedsellogboek in een app een eye-opener die veel inzicht geeft. Veelgebruikte apps zijn Yazio of MyfitnessPall. Het geeft een overzicht van wat je eet en laat weten hoeveel suikers je in de loop van de dag binnenkrijgt.

Haal daarnaast triggerfoods uit je huis. Als je weet welke voedingsmiddelen echt heel veel suiker bevatten en onweerstaanbaar voor je zijn zorg dan dat ze niet binnen handbereik zijn. Het einddoel is dat je weer gevoeliger wordt voor zoetheid, zodat je er niet zoveel van nodig hebt. Ik ken mensen die scheppen zoetstof door hun kwark doen. Die mensen hebben zichzelf ongevoelig gemaakt voor zoetigheid. Door daar van af te kicken ervaar je, als je iets zoets eet, het uiteindelijk ook weer als echt zoet. Die resensibilisatie helpt ook om het verlangen naar zoetheid en daarmee je verlangen naar suiker te minderen.

Is suiker vergif?

Belangrijk is het om het verschil tussen suikers en koolhydraten te begrijpen. Gewone witte (tafel)suiker bestaat voor 100% uit glucose. Glucose is scheikundig gezien een eenvoudige suiker. Naast glucose zijn er ook nog heel veel andere soorten suiker. Al die suikers hebben een andere naam en scheikundig gezien hebben ze allemaal een andere samenstelling. Je kan het zo zien: koolhydraten zijn als auto’s. Een ‘auto’ is een verzamelnaam voor ontzettend veel vierwielige wagens met een stuur. Elke type auto, bijvoorbeeld een race-auto of een oldtimer, heeft zijn eigen kwaliteit. Zo is glucose een eenvoudige suiker die heel snel wordt opgenomen door het lichaam; een soort race-auto. Maar je hebt bijvoorbeeld ook polysacchariden (lees: oldtimers), wat ingewikkelde suikers zijn die langzaam en soms maar deels door het lichaam worden opgenomen. Elke auto heeft zijn eigen kwaliteit. En voor elk moment is een andere auto geschikter. Koolhydraten in voedingsmiddelen worden na consumptie uiteindelijk allemaal afgebroken tot suikers. De samenstelling van de types suiker zijn echter verschillend en wat een product nog meer bevat (vezels, vetten, eiwitten, etc) bepaalt hoe je lichaam er op reageert. Bewerkte graanproducten bijvoorbeeld (zoals pasta en brood) zorgen voor een snelle en sterke stijging van je bloedsuikerspiegel. Terwijl groenten en fruit ook koolhydraten bevatten maar door alles wat er omheen zit laten die je bloedsuikerspiegel niet zo heftig pieken (tenzij je er sap van maakt; dan is het effect weer anders)

Het vergif zit in het té veel suiker eten, terwijl je het niet nodig hebt. Bijvoorbeeld als je weinig beweegt, of als je er meer van eet dan nodig. En dan gaat het vooral om de geraffineerde suikers; de snelle (race) suikers die in grote hoeveelheden in voeding aanwezig zijn . Deze suikers worden snel opgenomen in je bloed. Daardoor stijgt het suikergehalte in je bloed te snel, waarop je lichaam insuline aan gaat maken om de suikers uit je bloed te halen. Vervolgens daalt het suikergehalte in je bloed weer heel snel. Gevolg? Je kan je heel moe voelen en hebt last van een energiedip. Een ander gevolg van te veel insuline aanmaken is de opslag van overtollig lichaamsvet.

Niet alle suikers zijn per definitie slecht. Helemaal niet zelfs. Je lichaam haalt het eenvoudigst en snelst energie uit suiker. Heel belangrijk bijvoorbeeld als je op hoge intensiteit aan het sporten bent of een sprintje moet trekken. Maar de meesten van ons krijgen dagelijks een overload aan suikers binnen terwijl die helemaal niet nodig zijn en meer kwaad dan goed doen.


Wordt je vet door vetten te eten?

50%, de helft (!!), van de Nederlanders van 18 jaar heeft matig of ernstig overgewicht; van de jeugd tot en met 17 jaar is dat al 14,7 %. Jarenlang kreeg iedereen het advies om weinig vet te eten en ‘minder te eten en meer te bewegen’. Desondanks zitten we midden in een obesitas- epidemie die niet te stoppen lijkt. Volgen al deze mensen de adviezen niet op of is er iets anders aan de hand?

Fobie voor vet

Nog steeds denken veel mensen dat de vetten in hun voeding ongezond zijn en ze dikker maken . ‘Fat makes you fat’ is een hardnekkige fabel die zijn oorsprong heeft in de jaren 50. Een wetenschapper, Ancel Keys, was ervan overtuigd dat verzadigde vet hart- en vaatziekten veroorzaakten. Ancel Keys sjoemelde niet alleen met onderzoeksgegevens; de methodes die hij hanteerde waren waardeloos. Steeds meer mensen kampten met overgewicht en omdat 1 gram vet in meer kcal bevat dan 1 gram eiwit of koolhydraten adviseerde de Amerikaanse overheid iedereen om vetarm te gaan eten. Niet alleen de kans op hart-en vaatziekten zou zo verminderen, men zou ook makkelijker afvallen. Al snel namen media en voedingsinstanties van over de hele wereld deze adviezen over. En als je maar vaak genoeg iets hoort of leest wordt het ook waarheid.  Het volledige, uitgebreide verhaal over al deze misstanden en de verregaande gevolgen is onder andere te lezen in de boeken ‘ The Big Fat Surprise ‘ van Nina Teicholz en ‘Good Calories, Bad Calories‘ van Gary Taubes.

Vetopslag

De voedingsindustrie bracht lowfat producten op de markt; volvet maakte plaats voor mager. Maar als je iets weghaalt uit voeding komt er iets anders voor in de plaats en dat waren de koolhydraten (suikers). Worden we dan te dik van koolhydraten? Nee; dat niet. Wel van te vaak, te veel en geraffineerde koolhydraten. Kort uitgelegd: wanneer we koolhydraten eten worden die afgebroken tot glucose moleculen. Glucose kan gebruikt worden als energiebron, maar wat niet direct gebruikt wordt slaan we als glycogeen voorraad op in onze lever (± 100 gram) en onze spieren (±400 gram) De meeste mensen eten veel meer koolhydraten dan ze op kunnen slaan. En wanneer alle voorraden vol zijn (wat al vrij snel het geval is) wordt overtollige glucose opgeslagen als vet. Het lichaam moet ergens naar toe met die overload aan suikers.

Koolhydraten= glucose=suiker

Of koolhydraten nou uit bananen, dadels, vruchtensap, druiven, rijst, pasta, brood of koek komen; uiteindelijk wordt alles afgebroken tot glucosemoleculen. Wanneer het gaat over het eten van suikers denken veel mensen aan frisdrank, paaseitjes of kristalsuiker. Maar een gemiddeld Nederlands voedingspatroon zit bomvol suikers. Kant-en klare sauzen, vleeswaren, brood, broodbeleg, pakjes en zakjes; bijna overal worden suikers aan toegevoegd. Niet alleen als smaakversterker maar ook voor het verlengen van houdbaarheid. Daarbovenop komen dan nog eens alle natuurlijke suikers zoals in groente, fruit, peulvruchten, rijst, zuivel, etc. Alles bij elkaar een waanzinnige overload waar het lichaam meestal geen functie of plek meer voor heeft. De voorraden worden overladen met suikers terwijl ze nooit geleegd worden. Het gevolg: het teveel aan suiker wordt opgeslagen als vet.

Meer lichaamsvet door minder vetten in de voeding

Jeff Volek en Stephen Finney deden een onderzoek waarin ze 4 maanden lang een groep vrouwen van voeding voorzagen. Elke deelneemster kreeg precies voldoende calorieën om haar gewicht stabiel te houden. Wat de onderzoekers veranderden tijdens de 4 maanden was de vetinname. Deze werd geleidelijk verlaagd van 31% naar 25% en toen naar 15%. Elke keer als er calorieën in de vorm van vetten weggehaald werden, werd er een gelijke hoeveelheid aan koolhydraten toegevoegd. De proteïne inname bleef hierbij constant.

Om het dieet zo gezond mogelijk te houden werden er alleen complexe koolhydraten toegevoegd. Ondanks de gezonde voeding steeg de hoeveelheid triglyceriden (vetten in de bloedbaan) evenredig met het verwijderen van het vet uit de voeding. Omdat de deelneemsters op een dieet waren waarbij de calorie-inname gelijk was aan hun verbruik was niet te verwachten dat de koolhydraten uit voeding omgezet zouden worden in lichaamsvet. Toch was dat wat er gebeurde. Terwijl het gewicht stabiel bleef, was er een toename van lichaamsvet en triglyceriden in het bloed.

Is een calorie een calorie?

Ook al is je calorie-inname bepalend voor het wel of niet succesvol gewicht verliezen, er spelen nog zoveel andere factoren mee. Het idee van ‘calories in vs calories out’ is achterhaald en het advies bij overgewicht om minder te eten en meer te bewegen is te kort door de bocht. Het maakt wel degelijk uit hoe en wat je eet. Een standaard Nederlands voedingspatroon, ook al is er sprake van calorie-restrictie, wat rijk is aan koolhydraten en laag in vetten zorgt voor stijging van insuline. Insuline is niet alleen een vetopslaghormoon; het zorgt ook voor meer hongergevoelens. Een lowcarb dieet, rijk aan gezonde vetten zorgt voor lage insulinespiegels, betere verzadiging, een goede hormoonbalans en een betere vetverbranding.

Bronnen:
  • Gezondheidsenquete/Leefstijlmonitor CBS i.s.m. RIVM
  • Volek, J.S., et al., Carbohydrate restriction has a more favorable impact on the metabolic syndrome than a low fat diet. Lipids, 2009, 44(4): p.297-309
  • Phinney, S.D., et al., Palmitolea: A biomarker of Obesity and Potential Target for Treatment Am J Clin Nutr, 2002, 75: p. 373S
  • Krieger, J.W., et al., Effects of variation in protein and carbohydrate intake on body mass and composition during energy restriction: a meta-regression American Journal of Clinical Nutrition, 2006. 83(2): p.260-274
  • Volek, J.S., et al., Body composition and hormonal responses to a carbohydrate-restricted diet., Metabolism, 2002.51(7): p 864-70
  • Volek, J.S., et al., Comparison of energy-restricted very low carbohydrate and low-fat diets on weight loss and body composition in overweight men and women. Nutr. Metab (Lond), 2004. 1(1): p 13
  • Volek, J.S., E.E Quann, and C.E. Forsythe, Low Carbohydrate diets promote a more favorable body composition than low fat diets. Strength and Conditioning Journal, 2010. 32(1): p.42-47