In de overgang; vloek of zege?

 In de Chinese Geneeskunde wordt de menopauze ook wel ‘second spring’ genoemd. Een periode waarin je opnieuw tot bloei kunt komen. Toen ik dat ooit postte op Instagram kwamen er een hoop reacties los. Want voor de meeste vrouwen voelt deze levensfase verre van een ‘tweede lente’.

Menopauze en de overgang

Het woord menopauze komt van de Griekse woorden meno (maand, maandstonden) en pausis (pauze); de periode waarin de menstruatie stopt. De jaren voorafgaand aan het moment waarin de menstruatie daadwerkelijk stopt, de peri-menopauze, is de periode waarin er verandering plaats vindt in de vrouwelijke hormonen en de eierstokken geleidelijk aan anders gaan functioneren. Net als andere periodes waarin er een shift in hormoonbalans is ,zoals puberteit en zwangerschap, is ook dit een natuurlijk proces. Een fase in het leven van de vrouw die wel 6-13 jaar kan duren.

‘Last’ van je hormonen

De overgang staat bij velen in een negatief daglicht. ‘Last hebben van je hormonen’ lijkt het nieuwe normaal te zijn geworden. Maar is dat terecht en onvermijdelijk? Of is het een gevolg van onze leefstijl en de keuzes die we zelf maken of die voor ons gemaakt worden? Feit is dat veel vrouwen kampen met één of meerdere van de volgende klachten: opvliegers, depressies, stemmingswisselingen, nachtelijk zweten, energietekort, gewichtstoename, hoofdpijnen, slecht slapen, spier-en gewrichtspijn, concentratieverlies, hartkloppingen, geheugenproblemen, nervositeit, dwangmatigheid, agressie, chronische pijn, overgevoeligheid voor geluid en licht, etc, hyper gedrag en hyperventilatie.

In plaats van een natuurlijk proces lijkt het bij velen meer een ziekte of lichamelijke stoornis; iets wat ongemak met zich mee brengt in plaats van waar je kracht uit kunt putten. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Keltische culturen waar het jonge meisje als de bloem, de moeder als de vrucht en de oudere vrouw als de kiem wordt gezien. De kiem bevat de kennis en het vermogen van alle andere delen van de plant. De oudere vrouw heeft de taak op weg te gaan en de kiemen van haar kennis en wijsheid uit te zaaien in de gemeenschap. In sommige inheemse culturen ging men ervan uit dat oudere vrouwen hun ‘wijze bloed’ behouden en het niet meer periodiek verliezen. Daarom schreef men hen meer macht toe dan menstruerende vrouwen. In deze culturen kon een vrouw pas na de menopauze sjamaan worden. Een paar voorbeelden die wel aangeven wat een wereld van verschil dit is met onze huidige Westerse maatschappij.

Natuurlijk leven

Door op een natuurlijke manier te gaan leven, dichter bij de natuur en onszelf, kunnen we deze bijzondere levensfase daadwerkelijk verwelkomen als een tweede lente. Maar hoe doe je dat? Veel van onze dagelijkse keuzes maken we onbewust; omdat ze zo zijn ingesleten, omdat het als ‘normaal’ gezien wordt of door invloeden van de  maatschappij en onze omgeving. Natuurlijk leven, ‘Natural Living’, doe je door chronische, langdurige, negatieve stress te vermijden, stressbeheersing en door juist kortdurende, natuurlijke stressoren toe te voegen aan je leefstijl. De komende weken ga ik een aantal blogs schrijven over dit onderwerp, aangezien het te veel is voor één enkel blog. Maar laat ik beginnen met te vertellen wat de eerste belangrijke aanpassing is die je kunt doen. Het is meteen ook de lastigste (maar dan hebben we die maar vast gehad, namelijk: stressbeheersing

Stressbeheersing

In een volgend blog zal ik dieper ingaan op het hoe en wat en een aantal voorbeelden geven van oefeningen. Gelukkig zijn er meerdere manieren waarop je stressbeheersing kunt toepassen. Maar om te starten is het allereerst belangrijk te weten waarom dit zo belangrijk is.  Onze geslachtshormonen worden zowel in de bijnieren (oestrogenen en testosteron) als in de eierstokken (oestrogenen, progesteron en testosteron) als in vetweefsel (oestrogeen en leptine) geproduceerd. Progesteron, waar we naarmate we ouder worden minder van produceren, is een voorstof van Cortisol. En Cortisol wordt ook geproduceerd door de bijnieren en extra aangemaakt in tijden van stress. Omdat de natuur, en ons lijf, altijd voorrang geeft aan overleving en daarmee dus het aanmaken van hormonen die met stress (is vechten en vluchten) gepaard gaan, gaat dit ten koste van de aanmaak van geslachts- of groeihormonen. Geef jij continue voorrang aan stress en besteed je te weinig aandacht en tijd aan ontspanning en rust, dan doet je lijf dat ook. En dat heeft dus een grote impact heeft op de hormonen waar je lijf voorrang aan geeft om te produceren en daarmee automatisch dus op andere hormonen die het  daardoor minder en te weinig kan produceren. Overgangsklachten, maar ook andere hormonale klachten, worden voor het grootste gedeelte veroorzaakt door langdurige, chronische stress en de daardoor overbelaste bijnieren. Meer stresshormonen= minder geslachtshormonen= hormonale klachten.Je lijf probeert simpelweg te overleven.


Wat ik nog vergat te vertellen

Afgelopen week was ik bij Giel Beelen te gast in zijn Kukuru Podcast. Een gesprek van een uur en 3 kwartier waarin vele onderwerpen aan bod kwamen zoals Intermittent Fasting, mijn laatste boek Fit Fab 50, koudetraining en zelfs leven na de dood. Als het gaat over verbinding maken met anderen dan denk ik vaak aan dit soort lange gesprekken waarin je echt tijd maakt om naar elkaar te luisteren. Toevallig had ik gisteren ook zo’n gesprek met twee vrienden en hadden we het over hoeveel energie je kunt krijgen van dat soort momenten. Al eerder was ik te gast in diverse podcasts en altijd kom ik er vol nieuwe energie vandaan. Ook deze keer met Giel was dat weer zo. Achteraf bedacht ik nog zoveel waar ik meer over had willen vertellen. Dus bij deze nog wat toelichting. Zoals over mijn ochtend ritueel.

Ochtend rituelen

Je leest er steeds meer over: ochtend routines. Ik vind het altijd leuk om van anderen te horen wat zijn of haar ochtend ritueel is en vertel er graag over. In een eerdere podcast werd mij al eens gevraagd hoe mijn routine in de ochtend eruit ziet. En ook Giel stelde mij deze vraag. Heel eerlijk gezegd varieert dit en verschilt een doordeweekse dag ook weer van een vrije dag. Maar er is één ding wat ik al lang doe. Op alle dagen start ik met het schoonmaken van mijn tong met een tongschraper. Zoals je Giel kunt horen zeggen in de podcast is dit onder andere een Ayurvedisch gebruik. Het klassieke Ayurvedische boek “Charaka Samhita” benadrukte 2000 jaar geleden al het belang van mondhygiëne voor je gezondheid. En niet voor niks

Mondhygiëne

In veel culturen is het net zo normaal als je tanden poetsen; je tong schrapen. Toch is het in ons land nog niet zo’n standaard ritueel. We weten inmiddels allemaal wel hoe belangrijk gezonde darmen zijn. Dat de gezondheid van je darmen begint in je mond is wat minder bekend. In de nacht gaat je lichaam ontgiften en komen er afvalstoffen vrij. Zo ontstaat er onder andere op je tong een dunne laag; Mala. Dit zijn oude cellen, voedselresten en bacteriën. In onze mond leven wel meer dan 300 verschillende bacteriën; een groot gedeelte daarvan bevindt zich op de achterkant van je tong. Net zoals in de darmen zijn er ‘slechte’ en ‘goede’ bacteriën. En je wilt een overgroei van ‘slechte’ bacteriën voorkomen. Regelmatig schrapen van overtollig tongbeslag helpt daarbij.

Hoe schraap je je tong?

Spoel na het opstaan eerst kort je mond met lauwwarm water. je mond kan in de ochtend droog zijn en dit helpt om hem vochtig te maken. Gebruik een koperen schraper, houd deze bij de open uiteinden vast en schraap 3-4 keer van achteren naar voren met een lichte druk het tongbeslag weg. Spoel na elke keer schrapen de tongschraper met heet water af. Oefen geen hele grote druk uit; dit verstoort het natuurlijke microbioom op je tong. Gebruik de tongschraper 1x per dag.

Intermittent Lifestyle

In de podcast spreek ik veel over een Intermittent Lifestyle. Zo spraken we over Intermittent Fasting, koude, hitte, drinking en sleeping. Dat is waar we als mens sterker, fitter, gezonder en gelukkiger van worden. Door jezelf uit te dagen met natuurlijke stress prikkels en gereguleerd grenzen op te zoeken wordt je de fitste versie van jezelf. Het is een natuurlijke manier van leven en een manier waarmee we als mens het beste uit onszelf kunnen halen. Dag in dag uit hetzelfde maakt ons lichaam en onze geest lui en zwakker. Door jezelf uit te dagen wordt je flexibeler en kun je beter omgaan met veranderende omstandigheden. Het is een natuurlijke manier van leven die weer meer mens van ons maakt.

Meebewegen

Van nature bewegen en leven we mee met het ritme van de natuur. Wij zijn namelijk onderdeel van de natuur. Zo is er een dag-en nachtritme; een maandritme; de seizoenen, etc. Wanneer je op een natuurlijke manier leeft betekent dat ook dat er verschillen zijn tussen de ene en andere dag en tussen verschillende seizoenen. Ook mijn ochtend ritueel beweegt mee met een natuurlijk ritme. Een werkdag verschilt van een vrije dag; mijn ochtenden zijn in de winter weer anders dan in de zomer. In Nederland start ik mijn dag weer anders dan wanneer in in Spanje ben. Een belangrijk verschil tussen mijn start van de dag doordeweeks en in het weekend heeft te maken met licht. Wat dat is en hoe je dat zelf kunt toepassen vertel ik in mijn blog volgende week.

De Kukuru podcast is nu te beluisteren en bekijken op Kukuru.nl

It’s all in your Head!

Vorige week verbleef ik samen met ongeveer 60 andere deelnemers van 25 verschillende nationaliteiten in het Poolse Przesieka. Omgeven door besneeuwde bossen, bergbeekjes en watervallen werden we een week lang (meestal letterlijk) ondergedompeld in de 3 pijlers van de Wim Hof Methode; koude, adem en mindset voor de afronding van onze opleiding aan de WHM Academy.

The plan is that there is no plan

“Expect the unexpected”, was ons door eerdere deelnemers verteld. En onze trainers waren inderdaad vanaf het begin duidelijk dat we altijd op alles voorbereid moeten zijn; “the plan is that there is no plan!”. Geen vaststaand programma dus (tenminste niet voor ons als deelnemer) maar een training in flexibel zijn en je open stellen voor dat wat zich aandient.

Koude training

Uiteraard werden we flink op de proef gesteld; zowel fysiek als mentaal. Kou speelde daar, als een van de drie pijlers, een grote rol in. Toen ik ooit startte met deze methode was mijn doel de kou beter te kunnen trotseren. En lang heb ik gedacht dat als ik maar vaak en lang genoeg zou trainen met ijsbaden, koude douches en winterzwemmen ik geen last meer zou hebben van koude handen, etc. Dan zou ik ‘koukleum af’ zijn. En voor een heel groot gedeelte is dat ook zo. Door middel van koude training wordt je lichaam beter in zelf warmte produceren. Daarnaast versterk je je immuunsysteem en verbeter je je ‘vasculaire fitheid’; je cardiovasculaire systeem wordt flexibeler, sterker en gezonder. Maar de andere twee pijlers, adem en mindset, zijn onlosmakelijk daarmee verbonden. Uiteraard zijn ze los van elkaar te beoefenen; elk uniek en krachtig in hun vorm en soort. Maar gecombineerd leer je pas echt je innerlijke vuur opstoken.

Wat wil je echt?

Het meest ongrijpbare onderdeel van de Wim Hof methode is mindset. Want wat is mindset; hoe train je dat en waarom eigenlijk? Lange tijd zag ik mindset als ‘je ergens toe zetten’; de motivatie om bepaalde acties te ondernemen. In yoga is er een Sanskriet woord voor het zetten van een doel; sadhya. Weten wat je wil is sadhya, de weg ernaartoe is sadhana. Dat gaat over hoe, op welke manier, je jouw doel gaat bereiken. Belangrijk daarbij is om te weten wat je echt, diep van binnen, wilt. Dat waar je tijd aan besteed; daar wordt je beter in. Soms klinken bepaalde doelen ons fijn in de oren. We zeggen dat we een nieuwe taal willen leren, vaker willen trainen of mediteren. Als je echt graag iets wil dan besteed je er vanzelf meer tijd aan. Zo simpel is het. Vraag jezelf dus in alle eerlijkheid af hoe graag je iets wil. Is het een ‘must-have’ of alleen maar ‘nice-to-have’? En maak je niet druk om het niet ondernemen van actie op dingen waarvan je dacht ze te willen. Als je zegt dat je vaker wil mediteren maar het niet doet; dan wil je niet graag genoeg.

Dat wat je aandacht geeft groeit

Om ergens beter in te worden of een nieuwe vaardigheid te leren heb je consistentie en commitment nodig. Keer op keer je tijd en aandacht eraan geven. Zorg dat je ‘practice’ een vast ritueel, een vaste gewoonte wordt. Leer omgaan met obstakels en tegenslagen en geef niet op om het minste of geringste. In sanskrit noem je dat ‘tapas’.

Onderschat nooit de kracht van je mind

Of je nu denkt dat je iets wel of niet kan; je hebt altijd gelijk. ‘It’s all in your head’ Mindset is meer dan je ergens toe zetten en actie ondernemen. Mindset zijn ook onbewuste denkpatronen en overtuigingen die we hebben over onszelf, anderen en de wereld om ons heen. We kunnen veel meer dan we denken, maar om dat voor elkaar te krijgen moeten we er als eerste zelf in geloven. Hoe krachtig ben je bereid te zijn?

Het werk van Dr. Alia Crum aan Stanford spreekt boekdelen over hoe mindset ertoe doet. Ze heeft onderzoek gedaan waaruit blijkt dat de mentaliteit van mensen de voordelen van bepaald gedrag beïnvloedt. In een onderzoek uit 2011 over de vermindering van hongerhormonen, toonde Dr. Crum aan dat het fysieke effect van voedsel niet afhangt van hoe calorierijk of verzadigend het is, maar vooral van iemands mentaliteit. In 2013 toonde een ander onderzoek van Crum aan dat hoe iemand stress beschouwt bepalend is voor hoe het je gezondheid beïnvloedt. Als jij stress als een nuttig onderdeel van het leven ziet in plaats van schadelijk zorgt dat voor een betere gezondheid, emotioneel welzijn en productiviteit op het werk.

De rol van verwachting

Met betrekking tot de Wim Hof Methode is er in 2015 aan de Radboud universiteit een interessant onderzoek gedaan naar de invloed van verwachtingen over de uitkomst van een training of behandeling. Dit was een vervolg op een ander onderzoek dat in 2014 gepubliceerd werd over het vermogen om door middel van de WHM training het immuunsysteem vrijwillig te beïnvloeden. Alles wijst erop dat een positieve verwachting de resultaten positief beïnvloeden. Mindsets zijn ongelofelijk krachtig. Hoe je een overtuiging hebt maakt het verschil!


Hoe minder ademhalen een verademing is

De belangrijkste activiteit die we dag in, dag uit herhalen om in leven te blijven is ademen. We besteden er alleen vaak niet zoveel aandacht aan. Hoe moeilijk kan het immers zijn, toch??

We halen geen adem

Tijdens een van mijn yoga-opleidingen kregen we van onze docente een lijst met woorden die absoluut ‘not done’ waren. Het waren woorden waarvan we als docente geacht werden ze niet te gebruiken in de lessen of zelfs gesprekken. Één daarvan was het woord ‘ademhaling’. Adem ‘haal’ je immers niet, was haar beredenering.

Alles begint en eindigt met de adem

Het eerste en het laatste wat we doen in ons leven is ademen. We kunnen weken zonder voedsel en dagen zonder water, maar slechts een paar minuten zonder zuurstof. Toch doen we het meestal gedachteloos. En daardoor lijkt het misschien als iets dat als vanzelf gaat; iets wat geen aandacht behoeft. Omdat het toch wel gebeurt; net als het kloppen van je hart. Toch? Of toch niet??….

Chemie

De manier waarop we ademen beïnvloedt allerlei processen in ons lichaam en heeft een direct effect op ons energielevel, en op hoe we ons voelen. Elke dag ademen we gemiddeld zo’n 20.000 keer per dag. Zuurstof komt via de longen ons lichaam in, koolstofdioxide gaat weer naar buiten. Een mooi systeem, maar te vaak en daardoor ook meestal te oppervlakkig ademen verstoort dit en kan diverse gezondheidsklachten veroorzaken.

Suikerverbranding

Veel mensen ademen veel vaker dan noodzakelijk en goed voor ze is. Door een snelle en hoge manier van ademen denkt je lichaam dat het zich in een flight or fight situatie bevind. Eigenlijk denkt het dat je aan het rennen bent, ook al zit of sta je stil. En als je lichaam de indruk heeft dat je op de vlucht bent, schakelt het over naar een suikerverbranding. Dat is namelijk een snel beschikbare vorm van energie. Alleen is het ook een energiebron die snel op is. Als je dus de hele dag meer ademt dan nodig is ben je continue in een suikerverbranding wat onder andere vermoeidheidsklachten veroorzaakt.

Hoe vaak adem jij?

Ga rustig zitten en zet de stopwatch op je telefoon op 1 minuut. In die minuut tel je hoe vaak je in-en uitademt. Deze test doe ik wel eens tijdens presentaties. En natuurlijk ga je iets anders ademen als je er bewust op gaat letten en tellen. Maar het geeft wel een indicatie van je ademfrequentie in rust. Deze varieert per persoon van 5 keer per minuut tot wel meer dan 20 keer. En juist het snelle ademen in rust kan veel gezondheidsklachten veroorzaken zoals vermoeidheid, hartkloppingen, benauwdheid, hoofdpijn en nog veel meer. Vaak wordt gedacht dat het belangrijk is om veel zuurstof binnen te krijgen, maar veel processen zijn afhankelijk van een goede verhouding tussen zuurstof en koolstofdioxide. Problemen worden vaak veroorzaakt doordat de koolstofdioxide in het bloed teveel zakt. Een ademfrequentie van 6-8 per minuut is genoeg. Maar veel mensen ademen sneller. En dat is zonde.

Ademoefening

Een hele simpele oefening die je overal en altijd kunt doen is de volgende: adem in door je neus; adem uit door je neus en wacht…. Juist die pauze, je retentie, is zo belangrijk. Doordat je minder vaak en rustiger ademt gaat je rusthartslag omlaag en activeer je je parasympathisch zenuwstelsel . Bij een gezond dagpatroon is er balans tussen de sympathische en parasympathische activiteiten. Inspanning en activiteit worden afgewisseld met ontspanning en rust. Het zijn je rem en gaspedaal. Door te werken met de adem kun je steeds beter schakelen zodat er een betere balans ontstaat. Door te leren rustiger te ademen spaar je energie en raakt je hoofd minder vol

Volgende week

Aanstaande vrijdag vertrek ik richting Polen om daar het laatste gedeelte van mijn opleiding aan de WHM Academy te voltooien. Een week lang verblijf ik in de Poolse bergen en zal ik getest en getoetst worden op mijn kwalificaties als instructeur in de Wim Hof methode. De ademhalingstechniek volgens de WHM is een hele actieve waarmee je meer zuurstof inademt dan normaal waardoor er meer koolstofdioxide uitgaat. Hierdoor wordt het bloed meer alkalisch wat een ontstekingsremmende werking heeft. Daarnaast versterkt het het immuunsysteem. En dat zijn nog maar een paar van de vele voordelen. Volgende week zondag plaats ik voor het eerst in tijden geen blog. Ik ben dan in Polen en zal op de zondagochtend waarschijnlijk druk bezig zijn met ijsbaden, ademoefeningen, meditatie of het beklimmen van een besneeuwde berg (in korte broek) Genoeg om over te schrijven bij terugkomst dus. Ik hou jullie op de hoogte.


Wat de kou mij leerde

Waarschijnlijk was ik een jaar of 11; ik zat nog op de basisschool. In mijn herinnering lag er elke winter een dik pak ijs en kon er elk jaar geschaatst worden. En dat deed ik dan ook graag en veel. In de weekends lange tochten over bevroren meren en rivieren met mijn ouders en broertje. Of zoals die ene middag met vriendjes tot laat op een onder water gelopen, bevroren grasveld. Pas toen het donker werd ging ik als allerlaatste van het ijs. Eenmaal thuis aangekomen waren mijn handen zo koud en gevoelloos geworden dat ik ze niet meer kon bewegen. Ik kan me de pijn en wanhoop nog herinneren toen ik de knopen van mijn broek los wilde maken om naar het toilet te kunnen gaan. Kansloos…. Mijn handen waren als klompjes ijs; mijn vingers verstijfd, alsof ze niet van mij waren. Tranen biggelden over mijn wangen. Er was niemand om me te helpen en wat deden mijn handen pijn…..

Standje Freeze

Die eerste bewuste herinnering aan koude is een pijnlijke. Daarna heb ik altijd een hekel gehad aan koude; ben mezelf als koukleum gaan zien. Warmte vond ik prettig, de kou verafschuwde ik. Wanneer het is begonnen weet ik niet maar op een gegeven moment werden mijn vingers wit en gevoelloos als ik het koud kreeg. En dat gebeurde steeds sneller. Op een gegeven moment niet alleen als ik het koud had; maar ook als ik een koud voorwerp vastpakte. Zo kon het gebeuren dat ik hartje zomer iets uit de koelkast pakte en mijn vingers direct in standje ‘freeze’ schoten. Nee; de kou en ik waren geen goede match.

Syndroom van Raynaud

Op een van de sportscholen waar ik werkte hoorde ik van mijn leidinggevende, die fysiotherapeut is, dat er een naam was voor het ongemak van de witte, gevoelloze vingers. “O, dat is het syndroom van Raynaud”, constateerde hij toen hij naar mijn ‘dode’ vingers keek toen ik net van buiten naar binnen kwam. Niet dat ik daar verder wat aan had. Het syndroom ging niet weg en werd alleen maar heftiger met de jaren.

Superman

Tijdens een wintersportvakantie zat ik aan het einde van een dag met mijn broer aan de bar. En daar vertelde hij over een man. Een man die heel lang in ijs kon zitten en geen last had van de kou. Een soort Superman die bovenmenselijke prestaties leverde. Super interessant. Mijn broer vertelde over een paar filmpjes van deze man die ik, eenmaal weer thuis, ben gaan kijken. Deze ‘Superman’ was Wim Hof en wat hij deed en ook vertelde in de filmpjes inspireerde en intrigeerde. Vooral ook omdat hij beweerde dat wat hij kon voor iedereen was weg gelegd. Als dat toch eens waar kon zijn. Mijn broer en ik hoorden over een workshop van Wim hof en we spraken af daar samen heen te gaan.

Mijn eerste ijsbad

Mijn allereerste workshop van Wim Hof zal ik nooit vergeten. In september 2014 (inmiddels dus zeveneneenhalf jaar geleden) had ik mijn allereerste ‘ijsdoop’. Op een binnenplaats in Amsterdam onder begeleiding van Wim Hof. Nooit had ik toen kunnen vermoeden hoeveel ijsbaden er nog zouden volgen in de jaren erna. Nooit hadden we toen ook kunnen bedenken dat deze man, die toen zo bevlogen zijn verhaal voor een groep van zo’n 25 personen deed, jaren later de hele wereld over zou reizen om aan duizenden mensen zijn methode over te brengen. Dat door hem biologieboeken zouden worden aangepast en dat er een Hollywoodfilm over zijn leven zou verschijnen. In datzelfde jaar (2014) was Wim onderdeel van een wetenschappelijk onderzoek waarmee werd aangetoond dat met zijn methode het immuunsysteem beïnvloed kan worden. Iets wat tot op die dag voor onmogelijk werd gehouden. Maar dat onderzoek was een doorbraak op het gebied van de Wim Hof methode.

Huiswerk

De Wim Hof methode bestaat uit 3 pijlers; koude, adem en mindset. Daarmee werken is een nooit eindigende reis en een proces wat altijd verder gaat. De methode is sinds die eerste workshop altijd onderdeel geweest van mijn leven. Soms vaag op de achtergrond; maar nu al langere tijd als belangrijk onderdeel van mijn dagelijkse routines. Het heeft me ontzettend veel gebracht en geleerd. Aan het einde van die eerste workshop zag Wim mijn, ook toen weer witte, gevoelloze vingers. Terwijl hij mijn handen pakte constateerde ook hij, net als mijn leidinggevende ooit deed, dat ik ‘Raynaud’ heb. Ditmaal kreeg ik echter huiswerk mee; koudetraining voor mijn handen. Deze heb ik trouw gedaan; een week lang zat ik met mijn handen in een teil met ijsblokjes en deed ik de WHM oefeningen. En ze hielpen! Langzaam maar zeker kwam er verbetering.

Commitment

Het ongemak van ‘Raynaud’ is nooit helemaal verdwenen. Want zoals het vaak gaat; sommige periodes was ik actiever bezig met koude training dan andere. Maar dat is meteen ook een van de belangrijkste lessen die ik leerde; wanneer je iets wil bereiken is er commitment nodig. Zo’n eerste ijsbad is een overwinning; een prestatie. Maar als je baat wil hebben van de blootstelling aan kou zul je het een vast onderdeel van je routines moeten maken. De Wim Hof methode is in feite simpel en toegankelijk. Er is geen speciale apparatuur nodig en het kan overal en altijd beoefend worden. Het enige wat je nodig hebt is koud water en weten hoe de ademtechniek werkt. Daar ligt dan ook de uitdaging niet; die ligt er in het creëren van gewoontes. Het integreren van de methode in je dagelijks leven. En jezelf confronteren met ongemak, keer op keer.

Mindset

“If there is one thing I want you to take away. It is the belief of the power of your beautiful mind. The sky is not the limit; the mind is. It is on the edge of our limits that we find the greatest growth. Om this edge, you can choose to quit or to go beyond what you thought was impossible” Wim Hof

Als er iets is wat de Wim Hof methode mij geleerd heeft is dat we tot veel meer in staat zijn dan we denken. We willen het liefst discomfort vermijden. Maar zodra je uitdagingen wel aangaat; jezelf blootstelt aan dingen die je liever wil vermijden zoals de koude dan wordt je zowel fysiek als mentaal sterker. The sky is not the limit…..

Foto gemaakt door Enahm Hof tijdens mijn allereerste Wim Hof workshop in 2014

Hoe bereik je je ideale gewicht

En met zo’n titel heb ik meteen de aandacht! Want willen we dat allemaal niet? Maar wat is dat dan, dat ideale gewicht? En wat gebeurt er als je dat hebt bereikt? Lees snel verder voor de spoiler

Wat er gebeurt als je je ideale gewicht bereikt

Als je je ideale gewicht of streefgewicht bereikt gebeurt er…… niks! Exact helemaal niks, nada, noppes!! Geen kerkklokken of jubelend koor. Ook geen vuurwerk of serenade. Er is niemand die je aardiger of liever vind of meer van je houdt. Je wordt ook zeker niet gelukkiger als je dat ‘ideale’ gewicht, jouw streefgewicht, bereikt. Laat dat goed tot je doordringen en stop met focussen op de weegschaal en het streven naar het zien van een bepaald getal daarop. Want meer is het niet: een getal, een cijfer wat alleen maar de optelsom is van alles waar je lichaam uit opgebouwd is; huid, haar, botten, spieren, water, pezen, bindweefsel en nog veel meer. O, ja: en lichaamsvet. Maar dat ene losse getal is dus niet hetzelfde als je hoeveelheid lichaamsvet. Dat vet is maar één van de vele onderdelen

Naar de kapper om af te vallen

Tegen vrouwen die geobsedeerd zijn door het getal op de weegschaal en altijd en eeuwig op dieet zijn zeg ik altijd: als je je haar af knipt weeg je ook minder. Om gewicht kwijt te raken kun je dus net zo goed een bezoek aan de kapper brengen. Wat we eigenlijk willen is een slank, strak, gespierd of …(vul zelf maar in) lijf. En dat bereik je niet door jezelf uit te hongeren. Integendeel. Om beter in je vel te zitten is iets anders nodig. Heel iets anders.

Doelen

Misschien wordt het eens tijd om je doelen bij te stellen. En dan heb ik het niet over dat zogenaamde streefgewicht; dat getal op de weegschaal. Dat is geen doel wat je na zou moeten streven. Begrijp me niet verkeerd; er is niks mis mee om een slank, gespierd en fit lichaam te willen. En heb je overgewicht; werk eraan! Maar een slank, fit en gezond lijf is het gevolg van je leefstijl, van hoe je eet, traint, slaapt en beweegt. Vaak worden er leefstijl aanpassingen gedaan om een bepaald lijf na te streven. En dat is de omgedraaide wereld. Je leefstijl aanpassen, meer bewegen, trainen, gezond eten; dat doe je om meer energie te hebben, lekker in je vel te zitten en gezond ouder te worden. Om de kwaliteit van je leven te optimaliseren zodat je alles eruit kunt halen wat er in zit. Elke dag opnieuw. Ga je al die dingen doen in de hoop op een ander spiegelbeeld zul je altijd bedrogen uitkomen en nooit tevreden zijn. Dat spiegelbeeld is niet alleen een gevolg van de keuzes die je maakt; wat jij in de spiegel ziet is ook een weergave van hoe je denkt en waar je aandacht ligt. Een ander kijkt weer naar hele andere dingen. Het is dus maar waar je focus ligt

Andere doelen

Dus in plaats van minder te willen wegen focus je op het kunnen tillen van zwaardere gewichten. In plaats van een kleinere kledingmaat na te streven richt je je op langere afstanden lopen of fietsen. In plaats van ‘op dieet’ te gaan door zo min mogelijk te eten, ga je je richten op zoveel mogelijk verschillende soorten groenten te eten in een week. Wees nieuwsgierig; probeer nieuwe gerechten en smaken. Daag jezelf uit met nieuwe kruiden en specerijen. Stel nieuwe uitdagingen voor jezelf en begin bijvoorbeeld eens met een nieuwe sport. Wees trots dat je nieuwe uitdagingen aan gaat, iets nieuws leert. Wees blij met elke vooruitgang, hoe klein ook. Geniet van het leerproces. Geniet van kleine, dagelijkse overwinningen en stop met het bekritiseren van jezelf. Zodra je dat onder de knie hebt zie je in hoe belachelijk het is om een getal op de weegschaal na te streven


In 10 stappen stappen de fitste versie van jezelf

Anderhalf jaar geleden startte ik mijn ontdekkingstocht en reis. Op weg naar de fitste versie van mezelf voordat ik mijn 50e verjaardag zou vieren. Die verjaardag ligt inmiddels al aardig wat maanden achter me maar een van de resultaten van die zoektocht is vanaf aanstaande dinsdag 4 januari overal verkrijgbaar. Mijn boek ‘Fit Fab 40’, waarin je kunt lezen hoe je de fitste versie van jezelf kunt worden, ongeacht je leeftijd.

Waarom leeftijd nooit een excuus is

Natuurlijk verandert ons lichaam als we ouder worden. Ouder worden is iets wat ons veel brengt, waar we trots op en dankbaar voor mogen zijn. Maar het hoeft je er niet van te weerhouden te streven naar de fitste versie van jezelf. Er zijn meerdere leefstijlaanpassingen waarmee je je verouderingsproces kunt vertragen, stoppen of zelfs terugdraaien. Als je de goede strategieën gebruikt kun je de processen in je lichaam en zelfs je genen gunstig beïnvloeden.

Fabulous fit na je 35e, kan dat?

Als je de 35 gepasseerd bent is het juist de tijd om jezelf uit te dagen en nieuwe doelen te stellen. Respecteer je leeftijd, omarm je ervaring en houd van jezelf. Wees trots op jezelf, ongeacht welke leeftijd je hebt. In mijn boek laat ik zien dat alles mogelijk is, met de goede mindset, tools, kennis en informatie. Het lichaam en de energie die je had toen je jong was? Vergeet dat! Je kunt een nog veel fitter lichaam en krachtigere geest creëren met het goede plan, de juiste inzet en motivatie.

Stap voor stap naar de fitste versie van jezelf

Het boek bestaat uit 10 stappen. Bij elke stap ga je een nieuwe gewoonte integreren in je leven. Stel dat je voor elke stap één week de tijd neemt duurt het hele programma 10 weken. Maar je kunt uiteraard ook langer de tijd nemen. Gemiddeld duurt het 66 dagen voor je een nieuwe gewoonte blijvend hebt ingepast in je leven. Iets wat je moeilijk vind gaat je meer tijd kosten. Neem dus altijd de tijd om nieuwe gewoontes te integreren in je leefstijl en doe het stap voor stap. Het is geen wedstrijd….

Een fit Fab leven

In het boek vind je alle benodigde stappen om een Fit Fab leven te leiden en een Fit Fab lijf te bereiken. Alle stappen zijn onderdeel van een groter geheel, de een kan niet zonder de ander. We focussen soms te veel op maar één los onderdeel, zoals voeding of training, en verliezen dan andere aspecten uit het oog. Uiteindelijk draait alles om balans.

Dit zijn ze; de 10 stappen

  1. Mindset, motivatie en doelen. Alles begint of eindigt met de juiste mindset. Eigenlijk past dit onderwerp net zo goed aan het begin als aan het einde. Werken aan de fitste versie van jezelf stopt niet na een paar weken of maanden. Het is geen eindstation maar een reis.
  2. Start met je eerste maaltijd. Een optimaal voedingspatroon is je basis. Begin bij het begin en start met het optimaliseren van die eerste maaltijd. In dit hoofdstuk vertel ik waarom en hoe je dat doet.
  3. Meten is weten. Als een van jouw doelen te maken heeft met gewichtsbeheersing, vetverlies of spieropbouw dan lees je in dit hoofdstuk hoe je dat het beste aan kunt pakken.
  4. Beweging. Hierin vertel ik mee over waarom beweging zo belangrijk is, hoe je je NEAT kunt verhogen en geef ik extra tips en tools.
  5. Voeding. Veel informatie over wat, waarom en hoe te eten. uiteraard met veel makkelijk te maken recepten die jou helpen je persoonlijke doelen te halen
  6. Timing. Over leven volgens ons natuurlijke ritme en hoe de timing van voeding, licht en beweging je hormonen beïnvloedt.
  7. Herstel, rust en slaap. Hierin lees je hoe je je lichaam optimaal kunt laten herstellen en waarom dat zo belangrijk is.
  8. Kracht. In dit hoofdstuk naast de uitleg over wat, waarom en hoe diverse oefeningen (met foto’s) die je thuis kunt doen om een sterkere versie van jezelf te worden.
  9. Temperatuur. Over koude-en warmte training en waarom dat zo belangrijk is voor je gezondheid
  10. Sociale interactie. Over de kracht en het belang van menselijk contact en verbinding

Fit Fab 40

Vanaf dinsdag 4 januari is ‘Fit Fab 40’ overal verkrijgbaar. In dit boek komt alles samen wat ik in alle voorgaande jaren mocht leren en ervaren. Trots dat het nu allemaal gebundeld is in dit boek. Dankbaar dat Kosmos Uitgevers vertrouwen had in mij en dat ik dit boek mocht maken. Blij met de prachtige foto’s van zowel José van Riele, Ingrid van Heteren en Jade Harms die het tot een echt compleet Lifestyle boek maken. Mijn wens voor het nieuwe jaar is dat dit boek heel veel vrouwen (en ook mannen) de motivatie, inspiratie en tools geven om de fitste versie van zichzelf te worden. Niet alleen in 2022, maar ook alle jaren erna.

Verkrijgbaar vanaf 4 januari: Fit Fab 40

Waarom ik een oude gewoonte weer op pakte

Afgelopen week ben ik weer gestart met een oude gewoonte. Aanleiding was een verhaal dat ik tegen kwam op social media. Een verhaal dat ik met jullie wil delen omdat er misschien meer mensen zijn die erdoor geïnspireerd raken. Je leest het hieronder:

Wat is jouw krantenkop vandaag?

Soms wil ik dat het stopt. Het gepraat over COVID, de protesten, negativiteit en verdeeldheid. Ik raak de weg kwijt, ervan overtuigd dat dit ‘nieuwe normaal’ het echte leven is. Maar dan ontmoet ik een 87-jarige die praat over polio, difterie, Vietnam, protesten en nog steeds betoverd is door het leven. Hij kijkt verrast als ik zeg dat 2021 vast een uitdaging voor hem is geweest. “Nee”, zegt hij terwijl hij me recht in mijn ogen kijkt “ ik heb lang geleden geleerd om de wereld niet te zien door de gedrukte koppen, ik zie de wereld door de mensen om me heen. Ik zie de wereld met het besef dat we in staat zijn om lief te hebben. Daarom kies ik ervoor om mijn eigen krantenkoppen te maken: ‘Man houdt heel veel van zijn vrouw’ ‘Familie laat alles vallen om naar zieke oma te komen’ En terwijl hij op mijn hand klopt: ‘Oude man maakt nieuwe vriend’.” Zijn woorden botsen met mijn zorgen en bevrijden ze van de ketting waarmee ik ze had vastgebonden. Ze drijven weg en laten me achter met een hernieuwde geest. Mijn krantenkop van vandaag luidt: ‘Vrouw overweldigd door de geest van vriendelijkheid en de herinnering dat ons vermogen om lief te hebben nooit eindigt’.

Stop met je druk maken om dingen waar je geen invloed op hebt

Bovenstaand verhaal vond ik ontzettend inspirerend. Ik merk dat veel mensen om me heen het bij vlagen moeilijk hebben om positief te blijven in deze uitdagende tijden waarin er veel onzekerheid is. De media speelt een grote rol in hoe we tegen de wereld aankijken. En laten we eerlijk zijn; die is niet altijd even positief. Zonder je helemaal af te sluiten voor wat er gebeurt in de wereld kun je wel besluiten om dingen die wat verder van je af staan ook daadwerkelijk meer van een afstand te bekijken. Als je geen invloed hebt op bepaalde zaken heeft het ook geen zin je er druk om te maken. Zijn er zaken waar je je druk om maakt en waar je op wat voor manier wel invloed op kunt hebben? Dan zijn er twee opties: onderneem actie of stop met je druk maken.

Avondritueel

Het verhaal over het maken van je eigen krantenkoppen bracht me terug naar een oude gewoonte. Iets wat ik vorig jaar langere tijd heb gedaan, wat ontzettend waardevol is en wat ik weer teruggebracht heb in mijn avondroutine. Elke avond als ik in bed lig bedenk ik voor het slapen gaan minimaal 3 gebeurtenissen, dingen of personen waar ik die dag dankbaar voor ben en die me gelukkig maken. En elke dag weer zijn er zoveel mooie momenten en zijn het er altijd meer dan drie. De zon die doorbrak toen ik aan het wandelen was; een complimentje van een wildvreemde; een heerlijke maaltijd, een fijn gesprek of iets wat me aan het lachen maakte.

Luisteren naar je hart

Het ervaren van positieve emoties is onmisbaar voor een goede gezondheid, zowel lichamelijk, psychisch als emotioneel. Door jezelf bewust te trainen in dankbaarheid en positiviteit beïnvloed je je HRV (Heart Rate Variability) Onze hartslag varieert voortdurend. De interval tussen elke hartslag is elke keer iets korter of langer en verschilt in milliseconden. Die afwijking tussen de hartslagen is je HRV. En het klinkt misschien gek maar hoe meer afwijking en variabiliteit hoe beter! Deze variabiliteit wordt beïnvloedt door verschillende factoren zoals adem, beweging, training, slaap maar vooral ook gedachten en emoties. Positieve emoties zorgen voor een vloeiend, ritmisch en coherent patroon (hartcoherentie) en een hoge HRV terwijl negatieve emoties een chaotisch, onsamenhangend patroon en lage HRV veroorzaken. Een goede hartcoherentie maakt je stressbestendiger, scherper en energieker, verbetert je afweer en zorgt voor een betere hormoonbalans.

Ervaren van dankbaarheid

Gevoelens van dankbaarheid kun je bewust naar boven laten komen. Hoe vaker je dit doet hoe makkelijker het wordt. En in plaats van alleen dankbaar te zijn voor de positieve, leuke dingen in het leven kan het je uiteindelijk ook leren om waardering te krijgen voor de uitdagingen die op je pad komen. Want ook minder fijne situaties in het leven kun je waarderen als je ze gaat zien als leermomenten die ons op lange termijn sterker en flexibeler maken


Hoe je het echte verschil maakt

Over 3 maanden verschijnt mijn nieuwste boek ‘Fit Fab 40’ .Achter de schermen wordt hard gewerkt om alles op tijd af te krijgen voor de drukker en de lancering komt nu wel echt in zicht. Het manuscript is zelfs al gelezen door een journaliste die voor de januari uitgave van de ‘Libelle Health’ een artikel schrijft over het boek. En in zo’n interview worden vaak leuke vragen gesteld die je zelf ook weer aan het denken zetten.

Consistentie is key

In mijn boek een 10 stappen plan dat je op weg helpt naar de fitste versie van jezelf. Een belangrijke deel is het hoofdstuk over mindset en motivatie. Een onderwerp wat ik daarin behandel is consistentie. Ik schreef daar in 2019 al een blog over en vertel het ook keer op keer weer aan mijn cliënten: consistentie is key!!!

Leuker kunnen we het niet maken

Wanneer iemand start met een nieuw voedingspatroon of trainingsschema voelt het voor die persoon soms bijna als een verliefdheid. Men is super gemotiveerd; heeft er zin in; alles is nieuw, spannend en leuk. Maar hoe enthousiast of gemotiveerd je ook in het begin bent, uiteindelijk gaat het over wat je op langere termijn doet. Dat klinkt niet spannend en is het ook niet. Maar hoe consistent je bent is wel doorslaggevend voor het bereiken van je doelen.

Maar wat is consistentie?

Tijdens het interview voor de Libelle vorige week sprak ik lang met Journaliste Angelique Heijligers over dit onderwerp. Hoe blijf je gemotiveerd; wat is de goede mindset en waarom is consistentie zo belangrijk? Consistent zijn in je gewoontes is iets anders dan rigide en star. Het betekent niet dat je nooit eens kunt afwijken van je plan of nooit eens uit de bocht mag vliegen; dat is alleen maar menselijk. Een keer niet volgens plan eten of trainen verpest niet meteen al je voorgaande inspanningen. Belangrijk is hoe je het daarna weer oppakt.

Het grote geheel

Ben je een keer afgeweken van je plan? Pak het gewoon weer op en voorkom dat je gaat denken dat het allemaal geen zin meer heeft en alles ‘voor niks’ is geweest. Alles gaat om wat je het grootste gedeelte van de tijd doet. En daar zit m vaak het probleem. Er is een groot verschil tussen ‘incidenteel van je plan afwijken’ en ‘incidenteel je plan volgen’.

Voeding tracken

Het bijhouden van je voedingsinname is een belangrijk handvat bij succesvol lichaamsvet verliezen. Wanneer we op gevoel eten, eten we bijna altijd meer dan we denken. We onderschatten structureel hoeveel we eten en het tracken van je voeding geeft dan ook veel inzicht. Een van mijn cliënten was goed bezig en totdat ze plotseling geen progressie meer maakte. Volgens eigen zeggen volgde ze nog steeds het voedingsplan dat ik voor haar had samengesteld. “Houd je nog steeds alles bij wat je eet, zoals we hadden afgesproken”, vroeg ik. “Ja, bijna altijd vul ik in wat ik eet”, antwoordde zij. Toen ik daarop vroeg wat haar calorie-inname en proteine-inname de afgelopen dagen was geweest moest ze me het antwoord schuldig blijven. Het was al meer dan twee weken geleden dat ze dat had bijgehouden.

Structuur

Doordat ze geen antwoord kon geven op de vraag viel bij haar zelf het kwartje al. Ik hoefde niks meer uit te leggen. We hoefden geen nieuw programma samen te stellen, er was niet plotseling iets vreemds aan de hand waardoor ze niet meer de progressie boekte als in het begin. Het enige waar het aan ontbrak was consistentie. Het volhouden van een gewoonte, het hebben van een structuur, helpt je jouw doelen te behalen. Dat is precies waar consistentie over gaat.

Woensdag 13 oktober Presentatie‘Een Fit Fab Leven’

Alvast een voorproefje op mijn nieuw te verschijnen boek? Meer weten over hoe je in 10 stappen de fitste versie van jezelf kunt worden? Woensdag 13 oktober 18.30-20.00 geef ik bij Optimal Health Studio de presentatie ‘Een Fit Fab Leven’. Deelname: 25 euro per persoon. Inschrijven kan via info@optimalhealth.nl


Fit Fab 50

Na mijn jubileum blog van vorige week was dinsdag de dag van mijn eigen jubileum aangebroken. Het eerste wat ik die dag op onze steiger zag staan toen ik naar buiten keek waren grote houten, verlichte objecten die mijn naam, een heel groot hart en het cijfer 50 vormden. Midden in de nacht had manlief met de kinderen het hele huis zowel binnen als dus buiten versierd. Wat voelde ik me jarig en bevoorrecht.

Onverwachte wending

Al een halve eeuw mogen doorbrengen op deze aardbol is niet niks. En met deze mijlpaal in zicht was het dan ook dat ik twee jaar geleden besloot dat leeftijd nooit een excuus mag zijn om niet te streven naar de fitste versie van jezelf. En zo startte ik met mijn ontdekkingsreis met als doel het optimaliseren van gezond-en fitheid. Wat ik natuurlijk nooit van tevoren had kunnen denken was hoe anders de wereld eruit zou gaan zien die twee jaar. Wie wel? Het grootste gedeelte van die twee jaar zaten we in lockdown. Het besluit de fitste versie van mezelf te gaan worden nam ik na terugkomst van vakantie, wat meteen ook de laatste vakantie werd voor langere tijd. Een aantal van de belangrijkste pijlers voor onze gezondheid; sociale contacten, samenzijn en fysiek contact met anderen werd verboden en zelfs strafbaar. Om me heen zag ik hoe velen worstelden met de sluiting van de sportscholen en yogastudio’s maar ook hoe men inventief werd in het zoeken naar andere mogelijkheden. Ik had nooit kunnen denken hoe onze gezondheid wereldwijd zo op de proef zou worden gesteld. En toch gebeurde dat allemaal de afgelopen twee jaar. Het maakte mijn reis misschien ook wel interessanter en ook relevanter dan ik ooit had kunnen denken. Nog steeds weten veel mensen niet hoeveel invloed wij zelf kunnen hebben op hoe ons lichaam reageert op ongewenste indringers zoals een virus. Maar er zijn ook veel mensen wakker en alert geworden; bereid om weerbaarder en sterker te worden. Het menselijk lichaam zit zo mooi in elkaar en heeft een prachtige systeem; ons immuunsysteem wat je kunt trainen en sterker maken. Het beste kado wat je jezelf kunt geven is een training van die weerbaarheid.

In 10 stappen de fitste versie van jezelf

De afgelopen twee jaar was een prachtig avontuur en het was elke week weer fijn om mijn ervaringen te kunnen delen in dit blog. Vaak raast het leven voorbij en vergeet je om af en toe even stil te staan. Het bereiken van een mijlpaal, zoals je 50e verjaardag, zorgt voor een moment van stilstaan, beseffen waar je staat in het leven en de balans opmaken. Dat deed het tenminste bij mij wel. Ook het opschrijven van al mijn ervaringen in dit blog maakte dat ik besefte welke pijlers essentieel zijn als je de fitste versie van jezelf wil worden; ongeacht welke leeftijd. Het komt neer op het volgen van een aantal stappen, die ons terugbrengen naar een natuurlijke manier van leven. Het aanbrengen van contrasten en tegenstellingen op het gebied van voeding, beweging, herstel. Al mijn ervaringen en alles wat ik leerde bracht ik terug tot een 10 stappenplan. In 10 stappen de fitste versie ven jezelf worden; hoe doe je dat als vrouw van 35, 40, 50 jaar of ouder?

De lancering van mijn boek

Dankbaar ben ik voor het vertrouwen dat uitgeverij Kosmos in mij had en de gelegenheid die zij me hebben gegeven om al mijn kennis en ervaringen te mogen bundelen in een boek. Een boek waar ik de afgelopen twee jaar aan heb gewerkt en waar ik ontzettend trots op ben; FIT FAB 40. Oorspronkelijk zou het boek al vorige maand in de boekhandels moeten liggen. Maar alles liep anders, zoals bij zoveel dingen de afgelopen tijd. Ook boekhandels en daarmee de uitgeverijen, hadden zwaar te leiden onder de lockdowns. De lancering van mijn boek werd daardoor uitgesteld. En ook al was er uiteraard eerst een korte teleurstelling; uiteindelijk ben ik blij met het uitstel. Het boek is alleen maar completer en beter geworden. Ik kan met recht zeggen dat in dit boek uiteindelijk alles samenkomt wat ik de afgelopen jaren heb mogen leren en ervaren.

Wie jarig is trakteert!

Met heel veel trots kan ik aankondigen dat 4 januari 2022 mijn boek FIT FAB 40 gelanceerd wordt. Een boek waarin je kan lezen hoe je in 10 stappen de fitste versie van jezelf wordt. Een boek voor vrouwen van 35, 40, 50 jaar of ouder. Maar eigenlijk stiekem voor iedereen die wil weten hoe je sterker, fitter, slimmer en/of gezonder kan worden. Kun jij niet wachten op het boek en wil je nu al graag weten hoe je dat doet? Woensdag 13 oktober geef ik bij Optimal Health Studio van 18.30-20.00 de presentatie ‘Een Fit Fab leven’. Deelname: 25 euro per persoon. Aanmelden kan via info@optimalhealth.nl

Maar……wie jarig is trakteert!!! en daarom ontvang je deze week 50% korting met de code ‘FIT FAB 50’. Deze aanbieding is geldig tot 10 september a.s. Dus wil jij woensdag 13 oktober erbij zijn mail me en vermeld daarbij de kortingscode. Ik zie jullie graag dan!