Waarom we vaker moeten huppelen.

Afgelopen week liet ik iemand tijdens haar personal training springen. Nog nahijgend van de geleverde inspanning maar met een grote grijns riep ze na de training uit: “Ik kan je wel knuffelen, zo blij werd ik van deze training!” Helaas moeten we knuffelen nog achterwege laten, maar haar blijdschap werkte heel aanstekelijk. Zo kwam ik met haar in gesprek over dingen waar je blij en gelukkig van kan worden zoals in haar geval het springen (veel van mijn personal trainingscliënten worden daar helemaal niet blij van hoor, maar dat terzijde) 

Waarom we blij worden van huppelen

Huppelen is ook zoiets. Je komt los van de grond, beweegt ritmisch tegen de zwaartekracht in. Huppelen maakt kinderen aan het lachen, wanneer ze het echt kunnen. Wanneer een kind in staat is om te huppelen, dan laat het zien zich thuis te voelen in het lichaam en daar vrij en makkelijk over te kunnen beschikken. Je kunt ook duidelijk zien hoe vrolijk huppelende kinderen zijn. Vandaar dat we er als volwassenen waarschijnlijk ook nog steeds zo blij van worden.

Je emoties beïnvloeden met lichamelijke acties.

Uitingen van ons lichaam zoals lachen en het huppelen zien we als een uiting van blijdschap. Maar je kunt het ook omdraaien. De manier waarop je communiceert met je lichaam beïnvloedt namelijk op zijn beurt je emoties. Als je voorovergebogen gaat lopen en verdrietig kijkt ga je je ook zo voelen. Je non-verbale communicatie brengt automatisch bijwerkingen met zich mee. Je kunt dus je emoties beïnvloeden met behulp van lichamelijke acties.

Het potlood experiment

In de jaren 80 was er een Duitse psycholoog, Fritz Strack, die daar onderzoek naar heeft gedaan. In een experiment liet hij 2 groepen mensen stripboeken lezen. De ene groep moest een potlood tussen hun tanden houden tijdens het lezen. De andere groep mocht dit zonder doen. Het houden van een potlood tussen de tanden stimuleert de grote jukspier; een spier die een belangrijke rol speelt bij glimlachen. De groep mét potlood stond meer open voor de grappige inhoud dan de groep zonder potlood. Men concludeerde daaruit dus voor het eerst dat het namaken van een lach ook  je stemming verbetert. Deze ontdekking is van veel invloed geweest binnen de psychologie.  Emoties leiden tot bepaalde gezichtsuitdrukkingen maar andersom werkt het dus ook. Fysieke gelaatsuitdrukkingen kunnen leiden tot bepaalde emoties.

Jezelf trainen in blijdschap

Positieve emoties hebben een positief effect op onze gezondheid. Blijheid, ontspanning; dankbaarheid; allemaal gemoedstoestanden die onze gezondheid ten goede komen en waar je jezelf in kunt trainen. Door meditatie, ontspanningsoefeningen en bewust momenten te nemen om te bedenken waar je dankbaar voor bent. Maar dus ook door fysiek gedrag zoals (glim)lachen en huppelen!


Hoe stress je krachtiger, slimmer en gelukkiger kan maken

Het coronavirus en alle ontwikkelingen eromheen veroorzaken veel onrust. Ook bij mij. Niet weten waar je aan toe bent met je bedrijf kan soms best lastig zijn. Net als je ‘gewend’ bent aan een nieuwe situatie komen er weer nieuwe maatregelen en/of versoepelingen. En dat kan stressvol zijn. Sinds vorig jaar oktober houd ik een logboek bij. Daarin noteer ik dagelijks wat ik gegeten heb, hoe ik geslapen heb, mijn gewicht, omtrekken, voeding, training en geef ik een cijfer aan mijn stressniveau. 

Negatieve vs positieve stress

Negatieve stress vermindert je prestaties. Je zou daarom kunnen denken dat deze periode mijn energielevel en prestaties nadelig beïnvloed. Toch is dat niet zo. Integendeel. Ik ervaar deze periode juist als heel vruchtbaar en productief. Het verschil in stress als negatief of productief ervaren zit hem in de manier waarop je er tegenaan kijkt. Stress wordt meestal als iets negatiefs gezien. We hebben ‘last’ van stress zeggen we dan.  Maar uit onderzoek is gebleken dat stress alleen maar slecht voor je is als jij gelooft dat het slecht is. 

De voordelen van stress

We kunnen niet voorkomen dat we in stressvolle situaties belanden. Maar je kunt wel veranderen hoe je er tegenaan kijkt.  Stress is een gezond proces en heeft een functie. Het zorgt ervoor dat ons lichaam en geest in lastige omstandigheden optimaal kan functioneren.

  • Het levert focus, alertheid en energie op
  • Het versterkt sociale contacten en de band met je directe omgeving
  • Je wordt creatiever in het oplossen van problemen

Kortom: stress zorgt dat je alerter, creatiever en productiever wordt. Als je stress op die manier bekijkt levert het je alleen maar voordeel op. Je zult je niet minder gestrest gaan voelen, maar in plaats van negatieve levert het je dan positieve energie op.

Het effect van stress op je gezondheid

Uit een Amerikaanse onderzoek waarbij 30.000 volwassenen acht jaar lang gevolgd werden bleek dat mensen die stress hadden en geloofden dat stress slecht was voor hun gezondheid, 43% meer kans hadden om te sterven. De deelnemers die zich geen zorgen maakten over hun stresslevels waren gezonder en leefden ook langer. Ze leefden zelfs langer dan de mensen die geen spanningen ervaarden in hun leven.

Master je mindset

Je mindset is dus allesbepalend voor de impact die stress op je gezondheid heeft. Wanneer je denkt dat stress slecht is voor je gezondheid is het dat ook. Stop dus met stressen over stress en zie het als iets positiefs wat je juist kan helpen een uitdaging aan te gaan.

Makkelijker gezegd dan gedaan? Ben je aan het piekeren en reageer je heel emotioneel op omstandigheden en situaties? Gebruik dan tijdsdistantiëring. Als er ongewenste, negatieve gedachten bij je opkomen stel jezelf de volgende vraag: “heeft deze gebeurtenis over 10 jaar nog invloed op mij?” Als je je bewust wordt dat aan elke gebeurtenis en situatie en de invloed daarvan op je leven een einde komt, is het ook makkelijker om los te laten.


Hoe je succesvoller wordt door één gewoonte.

Als mens willen we ons graag blijven ontwikkelen en doorgroeien. Of dat nou op het gebied van gezondheid, geluk, werk, relaties of spiritualiteit is. En soms staan we, al dan niet noodgedwongen, even stil.

Wat doe jij als de trein stil staat?

Ik vergelijk vooruitgang vaak met een trein waar je in stapt. Op het moment dat je in de trein stapt heb je een einddoel voor ogen; het eindstation. Onderweg maakt de trein tussenstops. Wat doe je als de trein stil staat? Wacht je tot de trein weer verder rijdt of wordt je ongeduldig? Uitstappen brengt je niet dichter bij je einddoel. Terwijl wanneer je die pauze gebruikt om te evalueren of tot rust te komen totdat de trein weer verder rijdt, je nog steeds efficiënt bezig bent en nog steeds onderweg.

Wat er in mijn leven nog ontbrak

In onze Westerse maatschappij zien we stilstand te vaak als achteruitgang, terwijl momenten van verstilling en rust onmisbaar zijn in processen van ontwikkeling; op welk gebied dan ook. Momenteel verkeert de hele wereld in één grote reset en is het merendeel van ons gedwongen om stil te staan. En dat brengt, als je je er voor open stelt, ruimte en inzichten. Eén van de inzichten die deze periode mij bracht is het nut en de noodzaak van een ochtendritueel. Al geruime tijd tracht ik door middel van voeding, training, rust, herstel en mindset de fitste versie van mezelf te worden. En dat ging behoorlijk goed, dacht ik. Maar ik ben er door de Corona Crisis achter gekomen dat er nog iets ontbrak. Iets waarvan ik niet wist dat het ontbrak maar wat mij wel eens meer persoonlijk en professioneel succes kan opleveren dan ooit tevoren. En datgene was: een ochtendritueel

Mijn ochtendritueel

Voorheen startte ik mijn ochtend met:

  • Het reinigen van mijn mond. Zowel met een tongschraper als met een tandenborstel
  • Een douche. Startend met warm water en eindigend met koud water.
  • De honden uitlaten
  • Het klaarmaken van de lunchtrommels van de kinderen

Daarna vertrok ik richting mijn studio en begon mijn werkdag.

Door alle omstandigheden en de impact die dat had op mijn bedrijf voelde ik de behoefte om de dag te starten met een moment voor mezelf. Het klaarmaken van de lunchtrommels was een handeling die door het sluiten van de scholen kwam te vervallen. De rest bleef hetzelfde. Alleen plan ik nu na het reinigen van mond en lijf en de wandeling met de honden extra tijd in voor mezelf.  Telefoon en computer blijven uit zodat ik zoveel mogelijk afgesloten ben voor indrukken van buitenaf. Dan rijd ik naar de studio waar dan nog niemand is. Ik rol mijn yogamat uit en neem een moment van stilte waarin ik minimaal 3 dingen bedenk waar ik dankbaar voor ben. Vooral in de eerste onzekere tijden van de Lockdown was het fijn om de dag te starten met zo’n positief gevoel. Want hoeveel was en is er om dankbaar voor te zijn! En hoe blij word je als je beseft dat het zoveel meer is dan 3 dingen. 

Dan is het tijd voor de openingsmantra; die het begin inluidt van mijn Yoga Practice. Door het beoefenen van de houdingen, de asana’s, op het ritme van je adem, kom je in een flow en versterk je de verbinding tussen lichaam en geest. Yoga is eigenlijk meditatie in beweging met het lichaam als ‘meditatie object’ Mijn practice sluit ik ook weer af met een mantra.

Het belang van een goede start

De ene dag is er meer tijd dan de andere; maar ik plan altijd minimaal 30 minuten voor mijn ochtendritueel in. Dat betekent dat ik mijn wekker bewust vroeger zet maar ook dat die eerste waardevolle tijd van de dag voor mijzelf bestemd is. En dat geeft een heel ander gevoel dan dat het begin van je dag ook meteen de start van je werkdag is. Doordat ik eerst quality-time voor mezelf heb voel ik me de rest van de dag meer gefocust, krachtiger en rustiger. Ik kan de hele wereld aan na zo’n fijne start.

Hoe je je dag start bepaalt de toon voor de rest van de dag. Is het een rommelige, gehaaste start en moet je meteen aan de slag voor anderen? Of neem je eerst de tijd en rust voor jezelf en start je met een positief gevoel. Aan jou de keuze waar je die eerste waardevolle tijd van je dag aan besteed.

‘Je succesniveau zal zelden hoger zijn dan het niveau van je persoonlijke ontwikkeling, want succes is iets wat je aantrekt door de persoon die je wordt.’ Jim Rohn

Wil jij succesvoller en productiever worden? Investeer dan eerst in jezelf en start je dagen met tijd, rust en ruimte voor jezelf. Creëer een ochtendritueel wat bij jou past. Dit kan iets totaal anders zijn dan dat van mij en kan ook in een kortere tijd. Misschien is het voor jou wel een ochtendwandeling of het luisteren naar rustgevende muziek. Zorg dat er zowel een element van stilte, positiviteit als beweging in zit. 


Is Intermittent Fasting gezonder?

Afgelopen week kreeg ik via Instagram bijna gelijktijdig twee lees-en luistertips doorgestuurd via twee verschillende vriendinnen. De één was de podcast ‘Is Intermittent Fasting gezonder?’ met hoogleraar Sander Kersten. De ander het boek ‘Body Mind Spirit’ van psycholoog en medisch antropoloog Alberto Villoldo.   Waar de één terughoudend en voorzichtig is met uitspraken, is de ander lyrisch over Intermittent Fasting.

Voor of tegen?

Het lijkt soms wel of er met dit soort onderwerpen maar twee mogelijkheden zijn; je bent voor of tegen. Mensen willen graag horen of iets ‘werkt’ of niet. Of iets gezond is of niet. Maar zo zwart-wit is het leven niet. Alles draait om de context. Niet voor niks schreef ik een heel boek over Intermittent Fasting. Omdat er zo ontzettend veel over te vertellen valt.

Waarom het ‘niet zou werken’.

Tegenstanders van Intermittent Fasting die zeggen dat het ‘niet zou werken’ geven bijna altijd als argument dat het gewichtsverlies dat optreedt alleen maar een gevolg is van het calorietekort. Ja, duuuh; uiteraard is dat zo. Dat is geen ‘Rocket Science’. Welk dieet je ook volgt; uiteindelijk ga je alleen gewicht verliezen als je over een week genomen in een calorietekort zit. Het voordeel echter van IF ten opzichte van andere methodes is dat het veel makkelijker is vol te houden. In plaats van een dieet waarbij je elke dag op moet letten op wat en hoeveel je eet, draait het hier alleen om wanneer je eet. Pas je de laagcalorische vastendagen toe dan hoef je alleen op de 2 vastendagen te letten op de hoeveelheden die je eet. Dat is vele malen makkelijker dan elke dag opletten en bijhouden wat je eet.

Ook beweren critici vaak dat alle positieve gezondheidseffecten ten gevolge van het vasten alleen maar een gevolg zijn van het gewichtsverlies dat optreedt. Maar dat is veel te kort door de bocht. In mijn boek vertel ik uitgebreid over alle gezondheidsvoordelen en het hoe en waarom. Maar op één ervan wil ik wat dieper in gaan in dit blog.

Eerste hulp bij darmklachten

Bij mensen met darmklachten heb ik ontelbare keren verbetering gezien nadat ze startten met Intermittent Fasting. Het is nu eenmaal een belasting voor onze spijsvertering, darmen en immuunsysteem als er voedsel moet worden verwerkt. Continue aanvoer van voedsel verstoort onder andere de ‘Migrating Motor Complex’. Het migrerende motorcomplex is een duidelijk patroon van elektromechanische activiteit in de gladde spieren van het maagdarmkanaal tijdens de periodes tussen de maaltijden. Deze vervult een ‘huishoudelijke’ rol in je darmen en veegt resterend onverteerd materiaal door de spijsverteringsbuis. 

Deze schoonmaker van je darmen wordt ongeveer 2 uur na een maaltijd actief en doet alleen zijn werk als niemand hem in de weg loopt. Een schoonmaakronde duurt ongeveer 2 uur en zodra er maar iets van voeding, hoe klein ook, binnen komt wordt het systeem geblokkeerd en de schoonmaakactie gestaakt. Door je te beperken tot 3 eetmomenten per dag (en dus geen tussendoortjes te eten of te drinken; ook sap of een cappuccino verstoren dit proces) en dit binnen een ‘Eating Window’ te doen geef je je lichaam de tijd om op te ruimen. Dit komt niet alleen je darmen maar je gehele lichaam ten goede.

Intermittent Fasting gaat niet alleen maar over gewichtsverlies; het heeft zoveel gezondheidsvoordelen. Het is niet zomaar een nieuwe dieet hype; het is onze natuurlijke manier van eten die velen van ons in de huidige maatschappij verleerd zijn of, in veel gevallen, afgeleerd hebben.

http://www.nature.com/articles/nrgastro.2012.57
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0064777

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5137267/

https://www.bol.com/nl/f/intermittent-fasting/9200000115140335/


5 tips om beter te slapen

Hoe heb jij geslapen afgelopen week? En toen je wakker werd; was dat zonder behulp van de wekker en voelde je je energiek, fris en uitgeslapen? Of was het moeilijk uit bed te komen en had je koffie nodig om goed wakker te worden?

Als je je meer herkent in het laatste ben je zeker niet de enige. Velen slapen slecht en/of te kort. We horen wel dat slaap belangrijk is, maar onderschatten vaak de impact ervan. In mijn blog van vorige week kon je lezen welke negatieve invloed slaaptekort heeft op je lichaamssamenstelling. Maar dat is misschien wel het minst erge. Wanneer je regelmatig minder dan 6 of 7 uur slaap heeft dat een groot negatief effect op je immuunsysteem en verdubbeld de kans op kanker. Kort slapen vergroot je kans op hart- en vaatziekten, beroertes en hartfalen. Niet iets om licht over te denken. Wie korter slaapt, leeft ook korter.

Vaak willen mensen weten welke supplementen helpen om beter te kunnen slapen. Natuurlijk kunnen sommige kruiden of supplementen helpen, maar het blijft wat het is: een hulpmiddel. Het haalt de oorzaak van je slaapproblemen niet weg. Dus kijk eerst wat er verbeterd kan worden in je leefstijl.

Maak van slaap je prioriteit! Mijn belangrijkste tips:

  1. Consistentie. Ons lichaam functioneert in een circadiaans ritme (het 24 uurs dag-en nacht ritme) Daarbij is het belangrijk om het eerste gedeelte van de dag vooral te gebruiken voor activiteiten waarbij het sympathische zenuwstelsel geactiveerd wordt; dus om te werken, actief te sporten, etc. Het tweede gedeelte wil je voornamelijk rusten en herstellen. De zogenaamde ‘zeitgebers’ activiteit, voeding en licht geven je lichaam het seintje dat het dag of avond/nacht is en hebben invloed op je circadiaanse ritme  Slaap is heel gevoelig voor verstoringen hierin. Ga zoveel mogelijk rond dezelfde tijd naar bed en houd je bedtijd binnen een venster van 1 uur. Slaapkwaliteit rondom je normale slaaptijd is veel beter dan op andere tijden. Dus als je niet op regelmatige tijden slaapt heb je meer slaap nodig dan 7-8 uur per nacht
  2. Zorg bij het ontwaken voor blootstelling aan fel licht Licht in de ochtend geeft je lichaam een seintje dat de dag is begonnen en het tijd is om te ontwaken. Wanneer je in het eerste gedeelte van de dag blootgesteld wordt aan blauw spectrum (wat in zonlicht zit) ben je productiever en energieker verbetert  je slaapkwaliteit. Bij gebrek aan de zon zijn er ook daglampen verkrijgbaar die dit nabootsen. Zelf heb ik al jaren een wake-up light. Deze bootst de zonsopkomst na waardoor je heel relaxed wakker wordt. Een echte aanrader!
  3. Vermijd fel licht voordat je gaat slapen Fel licht geeft je lichaam het seintje dat het dag is en dat het tijd is voor actie. Wanneer het donker wordt krijgt ons lichaam het seintje om melatonine aan te maken. Fel licht onderdrukt dat, zorgt dat je slecht in slaap komt en verlaagt je slaapkwaliteit aanzienlijk. Een gratis app die je kunt downloaden op je computer is f.lux. Deze filtert het blauwe licht uit het beeldscherm. En ook op je telefoon kun je het zo instellen dat het licht gedempt wordt.
  4. Cafeïne Wat veel mensen niet weten is dat cafeïne een halfwaardetijd van 5-7 uur heeft. Dat is de tijd dat je lichaam nodig heeft om de concentratie van een stof te halveren. Drink jij dus om 16.00 in de middag een paar koppen koffie; dan is rond 22.00 pas de helft van de cafeïne uitgewerkt. Drink dus zo’n 6 uur voor het slapengaan geen cafeïnehoudende dranken meer (Let op: cafeïnevrije koffie bevat ook cafeïne, alleen minder dan gewone koffie) Ben je gevoelig voor cafeïne, neem dan een marge van 10 uur. 
  5. Eet minimaal 3 uur voordat je gaat slapen niet meer. Ook eten is een ‘zeitgeber’. Vermijd dit nog ’s avonds laat en zeker vlak voor het slapen gaan. Of je nu een voorstander bent van Intermittent Fasting of niet: voor iedereen is het een goed idee om niet meer in de (minimaal 3) uren voor het slapen gaan nog te eten of iets anders te drinken dan water of kruidenthee. Hierdoor krijgt je lichaam de kans de werking van de energiecentrales in je cellen (mitochondriën) te optimaliseren, wordt celschade voorkomen en worden belangrijke ontgiftingsfuncties actief. Je lichaam hoort te herstellen tijdens slaap maar als het nog voedsel moet verteren in die tijd zal het andere belangrijke processen niet of minder goed uitvoeren.

Meer weten over hoe je je slaap, rust en herstel kunt optimaliseren? Vrijdag 6 maart a.s. 11.30-12.15 geef ik een presentatie over dit onderwerp bij Optimal Health Studio. Aansluitend is het ook mogelijk vanaf 12.30 mee te lunchen tijdens de maandelijkse Healthy Lunch. Aanmelden kan via nanneke@optimalhealth.nl


Waarom Dry January misschien niet zo’n goed idee is.

Het nieuwe jaar is begonnen en we zijn halverwege de maand januari.  De maand van Veganuary, detoxprogramma’s, cleansings en…… Dry January.

Laat ik voorop stellen dat elk inititiatief om gezonder te leven een goed idee is. Een pauze nemen van alcohol kan een goede gelegenheid zijn om na te denken over hoeveel en hoe vaak je drinkt, en de impact ervan op je gezondheid, welzijn en soms zelfs op je financiën. Je lichaam gaat zeker baat hebben van een maand niet drinken – je zult merken dat je beter slaapt, je huid verbetert, je meer energie hebt en je waarschijnlijk gaat afvallen. Maar het heeft heel weinig invloed op je algehele gezondheid als je je alcoholgewoonten de rest van het jaar niet aanpast.

Want hoe ga je na deze maand verder? Ben jij iemand die reikhalzend uitkijkt naar het einde van die periode? Vier je 1 februari met een groot glas wijn of bier?  Afgelopen week zag ik op televisie dat deelnemers aan Dry January werden aangemoedigd met: “Kom op, je kan het! Nog even!! Doorzetten hoor”. Het gekke is dat alcohol drinken bij velen ‘de norm’ is. Het ‘hoort er nou eenmaal bij’. Als samenleving is onze relatie met alcohol verre van ideaal.

Wanneer alcoholische dranken nu nieuw op de markt zouden komen zou het hoogstwaarschijnlijk verboden worden. Zwaar verslavend, slecht voor alles wat je maar kunt bedenken en zwaar kankerverwekkend. En dat laatste weten veel mensen niet. Neem bijvoorbeeld borstkanker. We steunen allerlei acties voor onderzoek naar kanker, laten ons preventief onderzoeken, maar blijven wel rustig wijn doordrinken.

Zoveel dames die ik zie en spreek die denken heel gezond leven. Verantwoorde voeding,  water uit BPA vrije flessen, voldoende bewegen en sporten en daarnaast nog  meditatie, mindfullness of yoga. Maar kom niet aan dat wijntje…….   Zoals Jacqueline Lieshout (schrijfster van het boek ‘Ontwijnen’) het zo treffend omschrijft: “Alcohol is de teddybeer van de volwassenen”. We halen er troost, ontspanning, comfort uit. Het maakt ons zelfverzekerder, ontspannen, vrolijk en tja; soms hebben we het toch gewoon ‘verdiend’? Zonder alcohol is het toch niet echt gezellig? (……)

Begrijp me niet verkeerd. Ik kan echt van een goed glas wijn bij een maaltijd genieten. Maar doordat ik steeds meer weet over de gevolgen van het drinken van alcohol (ja; ook al bij 1 glas per dag) smaakt het mij minder goed dan voorheen. Een hele grote eyeopener was het boek  ‘Op je gezondheid? Over de effecten van alcohol’, geschreven door René Kahn.

Wist jij bijvoorbeeld dat alcohol de kans op borstkanker vergroot? En dat hoe meer je drinkt, des te groter de kans?  Elk glas alcohol per dag vergroot de kans op borstkanker met 10%. Maar ook als je matig drinkt (maximaal 6 glazen per week) verhoogt de kans op borstkanker al met 8%. Eén op de 10 tot 15 gevallen van borstkanker is toe te schrijven aan het gebruik van alcohol. Gek toch dat we zoveel geld uitgeven aan onderzoek en het screenen van borstkanker maar dat er geen voorlichting wordt gegeven aan vrouwen over het nadelige effect van alcohol op het ontstaan van borstkanker? Ik ben het in ieder geval nooit tegen gekomen.  En alcohol verhoogt niet alleen de kans op borstkanker maar ook op andere vormen zoals kanker van de mond en keel, slokdarm, lever, alvleesklier en dikke darm.

Toen ik dat en nog meer feiten las in het boek van René Kahn gingen die glazen alcohol me steeds minder goed smaken. Afgelopen zomer besloot ik de fitste versie van mezelf te worden, ik startte met een intensief krachttrainingsprogramma en stel mijn voeding zo samen dat ik maximale groei en herstel van mijn spieren kan realiseren. Als vanzelf past alcohol daar minder en minder bij. Dit is een heel natuurlijk proces geweest. Heel sporadisch drink ik nog weleens een glas wijn. Maar deze zijn de afgelopen 4 maanden op 1 hand te tellen; een glas wijn na mijn eindexamenopdracht-diner, een glas wijn bij het etentje ter ere van de 16everjaardag van een van mijn kinderen en een half glas champagne met Oud & Nieuw. 

Natuurlijk is het een goed idee om een maand lang geen druppel alcohol te drinken. Maar op de lange termijn is het voor je gezondheid beter om gedurende het hele jaar heel gematigd te zijn met alcohol.

Leesinspiratie:

“Op je Gezondheid? Over de effecten van alcohol”, René Kahn

“Chardonnee” van Clare Pooley

“Ontwijnen”, Jacqueline van Lieshout